Demografische krimp: probleem of kans? (1 van 3)

Na eeuwen van bevolkingsgroei gebeurt er in de hele westerse wereld iets unieks: de komende decennia zal de bevolking stoppen met groeien en langzamerhand, maar steeds sneller, zal de bevolkingsomvang in de westerse wereld afnemen. Dit vraagt een omslag in het denken op bijna alle mogelijke beleidsvelden. Decennialang is er alleen gebruik gemaakt van groeimodellen, maar wat als de groei stopt en oude mechanismen in de toekomst gaan haperen? Wat dan? In Limburg en Zeeland slinkt de bevolking al en ook de gemeenten in de Achterhoek bereiden zich voor op de daling van het aantal inwoners.

Demografische ontwikkelingen

Niet alleen de ombuiging van groei naar daling van de bevolkingsomvang is nieuw. Andere nieuwe demografische ontwikkelingen zorgen eveneens voor een nieuw demografisch landschap. Voor het eerst wonen er wereldwijd nu meer mensen in steden dan op het platte land. Deze transitie heeft een sterke invloed op de ontwikkeling van de demografie omdat de demografie in de stad zich anders ontwikkeld dan de demografie van het platte land. In Nederland zijn deze verschillen als volgt samen te vatten: de grote steden vergrijzen minder dan het Nederlands gemiddelde en kennen een groter aandeel allochtonen en eenpersoonshuishoudens, alhoewel voor dat laatste geldt dat het platte land aan het inlopen is op de stad. Doordat de middeninkomens de steden verlaten raken de meeste achterstanden sterker geconcentreerd in bepaalde stadsbuurten. Ontspanning van de woningmarkt of demografische krimp kan deze ontwikkeling versterken waardoor de noodzaak van en voor stedelijke vernieuwing urgenter wordt.

Demografische krimp

Demografische krimp houdt in dat het aantal huishoudens afneemt in een bepaalde regio. De afname van het aantal huishoudens kan leiden tot verschillende problemen, waaronder leegstand en een onder druk staande leefbaarheid. Daarnaast kan demografische krimp leiden tot financiële problemen voor woningverhuurders, zoals woningcorporaties.

Demografische en economische krimp kan als gevolg hebben dat het draagvlak voor voorzieningen onder druk komt te staan. In samenhang hiermee neemt de leefbaarheid af in kleine kernen wat op den duur kan leiden tot een regionale afname van leefbaarheid en een verkleining van de regionale economie. Het kleiner worden van de bevolking en de economie leidt tot het verdwijnen van werkgelegenheid. Dit komt door een tekort aan arbeidskrachten in een regio, en daarmee duurder wordende arbeid, of door een te geringe lokale afzetmarkt. Dit leidt ertoe dat bedrijven deze regio’s zullen verlaten en vertrekken naar regio’s met voldoende demografisch potentieel of eventueel naar ander landen met voldoende demografisch potentieel.

Kansen

Demografische krimp hoeft overigens niet problematisch te zijn. Door verschillen in druk op de regionale arbeids- en woningmarkten kan in sommige regio’s demografische krimp juist een verbetering van de arbeids- en woningmarkt betekenen.De druk op de woningmarkten in het westen van het land zal in de komende decennia onveranderd hoog blijven. Het aantal huishoudens, en daarmee de vraag naar woningen zal in deze regio’s alleen maar toenemen. In regio’s waar demografische krimp leidt tot een vermindering van het aantal huishoudens en vraag naar woningen kan deze zelfde krimp leiden tot een kwalitatieve omslag in het denken. Niet kwantiteit maar kwaliteit wordt de toekomst voor deze regio’s. Een omslag van aanbodgericht naar vraaggericht denken.
In volgende artikelen wordt ingegaan op deze omslag van aanbodgericht naar vraaggericht denken en op de verschillende strategieën die overheden en corporaties hanteren bij het omgaan met demografische krimp. (Auteur Erwijn Harsevoort)